Qızılsha — belgileri, juǵıw jolları, tásirleri, emlew, aldın alıw

Qızılsha (lot. Morbili) — ótkir infektsion viruslı infektsiya bolıp, oǵada juqpalı esaplanadı. Kesellik belgileri joqarı ısıtpa, xarakterli táspá, tamaq awrıwı, jótel, organizmniń awır  intoksikatsiyasi menen kórinetuǵın boladı. Qızılsha menen hár qanday bala, hátte úlkenler de keselleniwi múmkin. Búnda kesellik awır keshiwi, ásaratlar shaqırıwı hám geyde ólimge alıp keliwi múmkinshıligı bar.

 Balalarda qızılsha keselligi haqqında

 Bul kesellik hár jılı dúnya boylap 150 mıń kisi, tiykarınan 10 jasqa deyingi balalardıń ólimıne alıp keledı. Sol sebepli, hár bir kisi, ásirese, jas balalardıń ata-anası qızılsha qanday kesellik ekenligin jaqsı biliwleri kerek.

 Kesellik sebepleri

Infektsiya dáregi nawqas kisi esaplanadi. virus hawa -tamshı jol menen ótedi hám júdá juqpalı esaplanadı.

Kesellik qozǵawtıwshısı paramiksoviruslar shańaraǵı, morbilliviruslar áwladına tiyisli RNK-virus bolıp tabıladı. Paramiksovirus organizm sırtında biyqarar bolıp, ultrafioletoviy nurları, tómen ıǵallıq tásirinde demde óledı, lekin tómen temperaturada (-70 °C) saqlanıp turıw ózgesheligine iye.

Juǵıw jolları

  Qızılsha menen máwsimiy túrde — okytabrdan aprel ayına shekem keselleniw — ádamlar bul máwsimde kóbirek jabıq bólmelerde toplanıp otırıwları menen baylanıslı. Balalardıń infektsiyalanıwı kóbinese bog'chalarda júz boladı. Virus sırtqı ortalıqqa shıdamsızligi sebepli úshinshi shaxslar arqalı keselleniw jaǵdayları júdá kem.

Infektsiya qozǵawtıwshısı nawqastan saw adamǵa hawa -tamshı jol arqalı uzatıladı. Keselliktiń táspa tasıwına 3-4 kún qalǵan múddetinde (inkubatsion dáwirde) virus aktiv túrde tarqala baslaydı. Bul waqıtta keselliktiń klinikalıq belgileri gúzetilbesligi saw adamlardıń ıqtıyat ilajları kórmesliklariga sebep boladı.

Ulıwma túrde kesellengen nawqas átirapdaǵılar ushın 7-10 kún dawamında qáwipli esaplanadi. Vakcina almaǵan kisiler nawqas menen jaqın baylanısda bolıwda infektsiyalanıw múmkinshiligı derlik 100% ni quraydı. Qo'zga'tuvchi sonıń menen birge hawa jolları arqalı uzaq aralıqlarǵa tarqalıwı múmkin, mısalı, tekshelar, kóp qabatlı úylerde samallatıw arqalı hám taǵı basqa.

Sońǵı on jıllıqta joybarlastırılǵan vakcinatsiya engiziliwi nátiyjesinde balalarda keselleniw kórsetkishi sezilerli dárejede kemeydi, biraq xalıqtıń úlken jaslı bólegi arasında paramiksovirusga qarsı immunitetke iye bolmaǵanlar kópshilikti quraydı. Bul úlkenler arasında kesellanıwlar kóplıgı, sonıń menen birge qızılsha jatır ishinde onadan balaǵa ótiwi jaǵdayların keltirip shıǵarıp atır.

Eger adam kesellikke shalınıp, dúzelip ketken bolsa, ol jaǵdayda omiriniń qalǵan bólegine shekem turaqlı immunitet qáliplesedi hám qayta keselleniw múmkinshiligı júdá kem. Qayta keselleniw jaǵdayı ádetde immunitet jetıspewshılıgı menen baylanıslı boladı.

Eki jasqa deyingi balalarda qızılsha menen keselleniw ádetde ánada paromiksovirusga qársı tábıyǵıy yamasa vakcina esabına payda bolǵan immunitet bolmaǵanda baqlanadı. Bópeler ushın keselliktiń qáwipi esapqa alınıp, hámledarlıqtı joybarlaw dáwirinde áyellerge paramikiovirusga qarsı vakcina alıw usınıs etiledi.

Qızılsha belgileri

Qızılsha belgileri úlkenler hám balalar organizminiń jetıspewshılıgi, fiziologikalıq processlerdiń parqı hám immunitettiń qálipleskenligi kózqarasınan párıq etedi. Úlkenlerde kesellik kóbinese balalardaǵıǵa salıstırǵanda awırlaw keshedi.

 Balalarda

 Balalarda belgiler keselliktiń dáwirine qaray párıq etedi. Kataral belgiler hám ulıwma intoksikatsiya menen ańlatılatuǵın dáslepki dáwir 3-5 kún dawam ete

 Aldın alıw

 Qızılsha pankreatit, menińit, ensefalit, obstruktiv bronxit, laringostenoz hám basqa sol sıyaqlı tásirleri sebepli qáwipli bolıp tabıladı. Keń tarqalǵan pikirge qaramastan, kesellik tek ǵana teride táspa tasıw hám ısıtpa menen shegaralanıp qalmaydı, bálki túrli ishki aǵzalarǵa sezilerli tásir kórsetiwi múmkin hám uzaq reabilitatsiya dáwirin talap etedi. Bunday tásirler mayıplıqtı keltirip shıǵarıwı yamasa ólimge sebep bolıwı múmkin.

Infektsiyanı aldın alıw ushın 1 jastan 6 jasqa deyingi kishi balalardı emlew ámelge asıriladı. Emlewden keyin immunitet uzaq waqıt saqlanıp turadı, lekin mudam da pútkil ómir dawamında emes. Sol sebepli úlkenlerge postvaktsinal immunitet joǵalǵanda revaktsinatsiya kórsetiledi.

Nawqas menen baylanıs etkende keselliktiń keshiwin sezilerli dárejede jeńillestiretuǵın profilaktikalıq ilaj — tezlik penen monovalent vakcina alıw kerek.

 Gulayım Ayımbetova     

Taxtakópır rayoni SET hám JSB   epidemiolog hám immunolog shipakeri